انواع مهم بیماری‌های تیروئید
۱. هاشیموتو (Hashimoto’s Thyroiditis) یک بیماری خودایمنی است که سیستم ایمنی به سلول‌های تیروئید حمله می‌کند. به‌تدریج ممکن است عملکرد تیروئید کاهش یافته و کم‌کاری تیروئید ایجاد شود. خستگی، افزایش وزن، احساس سرما، خشکی پوست و ریزش مو از علائم احتمالی هستند. درمان کم‌کاری معمولاً با لووتیروکسین انجام می‌شود.
۲. بیماری گریوز (Graves’ Disease)
یک بیماری خودایمنی است که در آن آنتی‌بادی‌ها تیروئید را بیش‌ازحد تحریک می‌کنند و باعث پرکاری تیروئید می‌شوند. کاهش وزن، تپش قلب، تعریق، لرزش و عدم تحمل گرما از علائم شایع هستند. در برخی افراد، بیماری چشمی تیروئید نیز ایجاد می‌شود.
۳. کم‌کاری تیروئید (Hypothyroidism)
در این وضعیت تیروئید به اندازه کافی هورمون تولید نمی‌کند. شایع‌ترین علل آن در بسیاری از مناطق، هاشیموتو و برخی درمان‌های تیروئید هستند. خستگی، افزایش وزن، یبوست، احساس سرما و خشکی پوست از علائم آن است. درمان معمولاً جایگزینی هورمون تیروئید با لووتیروکسین است.
۴. پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism)
به افزایش بیش از حد هورمون‌های تیروئیدی گفته می‌شود. گریوز، تیروئیدیت و ندول‌های فعال تیروئید از علل آن هستند. تپش قلب، کاهش وزن، تعریق، لرزش و اضطراب می‌توانند ایجاد شوند. درمان بر اساس علت می‌تواند شامل دارو، ید رادیواکتیو یا جراحی باشد.
۵. تیروئیدیت (Thyroiditis)
به التهاب غده تیروئید گفته می‌شود و انواع مختلفی دارد؛ از جمله تیروئیدیت هاشیموتو، تحت‌حاد، بدون درد و پس از زایمان. بسته به نوع بیماری، ممکن است ابتدا پرکاری و سپس کم‌کاری ایجاد شود. درمان به علت و مرحله بیماری بستگی دارد.
۶. تیروئیدیت تحت حاد (Subacute Thyroiditis)
نوعی التهاب تیروئید است که اغلب پس از یک عفونت ویروسی یا بیماری شبیه آن رخ می‌دهد. معمولاً با درد و حساسیت گردن همراه است و ممکن است ابتدا پرکاری و سپس کم‌کاری موقت ایجاد شود. بسیاری از بیماران پس از مدتی بهبود پیدا می‌کنند.
۷. تیروئیدیت پس از زایمان (Postpartum Thyroiditis)
نوعی التهاب خود ایمنی تیروئید است که در ماه‌های پس از زایمان رخ می‌دهد. ممکن است ابتدا مرحله پرکاری و سپس مرحله کم‌کاری ایجاد شود. در بعضی افراد عملکرد تیروئید به حالت طبیعی برمی‌گردد و در برخی دیگر کم‌کاری پایدار باقی می‌ماند.
۸. گواتر (Goiter)
به بزرگ شدن غیرطبیعی غده تیروئید گفته می‌شود. گواتر می‌تواند در کم‌کاری، پرکاری یا حتی با عملکرد طبیعی تیروئید ایجاد شود. کمبود ید، بیماری‌های خودایمنی و ندول‌های تیروئید از علل احتمالی هستند.
۹. ندول تیروئید (Thyroid Nodule)
ندول، یک توده یا ضایعه در داخل تیروئید است که ممکن است جامد، کیستیک یا ترکیبی باشد. بیشتر ندول‌ها خوش‌خیم هستند، اما بعضی نیاز به بررسی از نظر سرطان دارند. سونوگرافی مهم‌ترین روش ارزیابی اولیه است و در موارد مشکوک ممکن است نمونه‌برداری با سوزن ظریف (FNA) انجام شود.
۱۰. کیست تیروئید (Thyroid Cyst)
کیسه‌ای حاوی مایع در داخل تیروئید است. بیشتر کیست‌ها خوش‌خیم هستند، اما بر اساس اندازه و ویژگی‌های تصویربرداری ممکن است نیاز به پیگیری یا تخلیه داشته باشند.
۱۱. سرطان تیروئید (Thyroid Cancer)
گروهی از سرطان‌ها هستند که از سلول‌های تیروئید ایجاد می‌شوند. انواع اصلی شامل پاپیلاری، فولیکولار، مدولاری و آناپلاستیک هستند. بسیاری از سرطان‌های تیروئید، به‌ویژه نوع پاپیلاری، قابل درمان هستند. وجود ندول به‌تنهایی به معنی سرطان نیست.
۱۲. سرطان پاپیلاری تیروئید
شایع‌ترین نوع سرطان تیروئید است و معمولاً رشد نسبتاً آهسته‌ای دارد. ممکن است به غدد لنفاوی گردن انتشار پیدا کند. درمان بر اساس نوع و مرحله بیماری می‌تواند شامل جراحی و در برخی موارد ید رادیواکتیو باشد.
۱۳. سرطان فولیکولار تیروئید
یکی از انواع سرطان تیروئید است که از سلول‌های فولیکولی ایجاد می‌شود. برخلاف سرطان پاپیلاری، تمایل بیشتری به انتشار از طریق رگ‌های خونی دارد. درمان معمولاً بر اساس اندازه و مرحله بیماری، با جراحی و در برخی موارد ید رادیواکتیو انجام می‌شود.
۱۴. سرطان مدولاری تیروئید (Medullary Thyroid Cancer)
از سلول‌های C تیروئید منشأ می‌گیرد و می‌تواند هورمون کلسی‌تونین تولید کند. بعضی موارد ارثی هستند و می‌توانند با سندرم‌های ژنتیکی مانند MEN2 ارتباط داشته باشند. بررسی ژنتیکی در موارد مناسب اهمیت دارد.
۱۵. سرطان آناپلاستیک تیروئید
نوعی نادر اما بسیار تهاجمی از سرطان تیروئید است که معمولاً در سنین بالاتر دیده می‌شود. ممکن است باعث بزرگ شدن سریع گردن، مشکل در بلع یا تنفس و گرفتگی صدا شود و نیاز به ارزیابی و درمان فوری تخصصی دارد.
۱۶. بیماری چشمی تیروئید (Thyroid Eye Disease)
بیشتر با گریوز ارتباط دارد. التهاب و تغییر بافت‌های اطراف چشم می‌تواند باعث خشکی، قرمزی، تورم، دوبینی و بیرون‌زدگی چشم شود. شدت آن متفاوت است و در موارد شدید می‌تواند بینایی را تهدید کند.
۱۷. ندول سمی تیروئید (Toxic Adenoma)
یک ندول تیروئیدی است که به‌طور مستقل هورمون تیروئید تولید می‌کند و می‌تواند باعث پرکاری تیروئید شود. معمولاً یک ندول منفرد است و در افراد مسن‌تر شایع‌تر دیده می‌شود.
۱۸. گواتر مولتی‌ندولار سمی (Toxic Multinodular Goiter)
در این حالت چندین ندول تیروئید فعالیت بیش‌ازحد پیدا می‌کنند و باعث پرکاری تیروئید می‌شوند. علائم می‌تواند شامل تپش قلب، کاهش وزن، تعریق و لرزش باشد.
۱۹. گواتر مولتی‌ندولار غیرسمی
در این بیماری تیروئید دارای چندین ندول است، اما الزاماً هورمون تیروئیدی بیش از حد تولید نمی‌کند. عملکرد تیروئید ممکن است طبیعی باشد. بر اساس اندازه و ویژگی ندول‌ها، پیگیری سونوگرافی یا بررسی بیشتر ممکن است لازم باشد.
۲۰. کم‌کاری مادرزادی تیروئید (Congenital Hypothyroidism)
از بدو تولد وجود دارد و ممکن است به علت تکامل ناکامل تیروئید، اختلال تولید هورمون یا مشکلات دیگر ایجاد شود. غربالگری نوزادان برای تشخیص زودهنگام بسیار مهم است، زیرا درمان به‌موقع برای رشد مغز و تکامل کودک اهمیت زیادی دارد.
۲۱. پرکاری تیروئید نوزادان
در نوزادان می‌تواند در اثر انتقال آنتی‌بادی‌های تحریک‌کننده تیروئید از مادر مبتلا به گریوز ایجاد شود. معمولاً موقتی است، اما نوزاد باید تحت نظر پزشک قرار گیرد.
۲۲. اختلالات تیروئید در بارداری
بارداری تغییرات طبیعی در عملکرد تیروئید ایجاد می‌کند و کم‌کاری یا پرکاری تیروئید در این دوران نیاز به تشخیص و تنظیم دقیق درمان دارد. کنترل مناسب تیروئید برای سلامت مادر و رشد جنین اهمیت دارد.
یک دسته‌بندی ساده برای به خاطر سپردن بیماری‌های خود ایمنی:
هاشیموتو
گریوز
اختلالات عملکردی: کم‌کاری تیروئید، پرکاری تیروئید
التهابی: تیروئیدیت تحت‌حاد، تیروئیدیت پس از زایمان، تیروئیدیت بدون درد و هاشیموتو
ساختاری: گواتر، ندول تیروئید، کیست تیروئید، گواتر
مولتی‌ندولار تومورها و سرطان‌ها: پاپیلاری، فولیکولار، مدولاری، آناپلاستیک و سایر تومورهای نادر
اختلالات مادرزادی و دوران بارداری: کم‌کاری مادرزادی، پرکاری نوزادی و اختلالات تیروئید مرتبط با بارداری.
نکته مهم: بالا یا پایین بودن TSH به‌تنهایی یک «بیماری» مشخص را تعیین نمی‌کند؛ تفسیر آن باید در کنار Free T4، گاهی T3، آنتی‌بادی‌ها، علائم بیمار و در صورت نیاز سونوگرافی یا سایر بررسی‌ها انجام شود.